İngilizce biliyorum ama cümle kuramıyorum: nereden başlamalı?
Kelime görünce anlamını bilmek ve bir soruya kendi cümlenle cevap vermek aynı görev değil. Cümle kurarken kelimeyi hatırlaman, uygun yapıyı seçmen ve bir anlamı tamamlaman gerekir. Daha uzun kelime listelerine başlamadan önce bildiğin kelimeleri küçük cümleler içinde kullanmayı dene.
Uzun anlatım yerine tamamlanmış bir düşünce
“Kendimi ayrıntılı ve etkileyici anlatmalıyım” hedefi başlangıcı zorlaştırabilir. Önce bir kişinin ne yaptığını, ne istediğini ya da ne düşündüğünü söyle. Örneğin bir rapor için desteğe ihtiyacın var:
I need help.
I need help with this report.
Could we look at it together?
Üçüncü satır ilk iki cümlenin gramer olarak daha karmaşık bir sürümü olmak zorunda değil. Aynı durumu ilerleten yeni bir cümle olabilir. Kısa konuşmak, anlatacak az şeyin olduğu anlamına gelmez.
Şimdi üç ihtiyacını düşün: dinlenmek, bir şeyi kontrol etmek, birine soru sormak. Her biri için “I need…” ile başlayıp tamamlanmış tek bir cümle kur. Bilmediğin ayrıntıları şimdilik çıkar.
Kelimeleri kullanıldıkları parçalarla öğren
Decision kelimesinin “karar” olduğunu bilmek yetmeyebilir. Make a decision ifadesini bir cümlede görmek, fiili de yanında kullanmana yardımcı olur. Bu tür doğal birliktelikler, her kelimeyi ayrı seçmek zorunda kalmadan anlatıma başlaman için malzeme verir.
- make a decision → We need to make a decision today.
- ask for help → I usually ask a colleague for help.
- be interested in → I’m interested in photography.
Defterine yalnızca “karar = decision” yazmak yerine ifade, kendi cümlen ve onu kullanacağın bir soru yaz. Örneğin: “Bugün ne yapmanız gerekiyor?” sorusu, karar ifadesini yeniden hatırlamak için bir ipucu olur.
Her kelimeyi bir kalıbın içine zorla yerleştirme. Anlamından emin olmadığın ifadenin örneklerini güvenilir bir öğrenen sözlüğünde kontrol et. Türkçede birlikte kullanılan kelimelerin İngilizcede de aynı fiille kullanılacağını varsayma.
Üç cümle iskeletini kendine uyarla
Bir alışkanlık: I usually…
“I usually have lunch at home.” Önce eylemi değiştir. Sonra zamanı veya yeri değiştir. Üç farklı hayat ayrıntısı söyle; bütün cümlelerini yazmak zorunda değilsin.
Bir tercih ve neden: I prefer… because…
“I prefer morning meetings because I can focus better.” Bu yapı uzunsa ikiye böl: “I prefer morning meetings. I can focus better in the morning.” Aynı mesajın tek bir doğru uzunluğu yok.
Bir plan: I’m planning to…
“I’m planning to visit my family this weekend.” Planına bir ayrıntı ekle: kimle, ne zaman veya neden? Bütün ayrıntıları aynı cümlede vermeye çalışma.
Bu iskeletleri her konuya aynen uygulanan hazır cevaplar gibi kullanma. Sana doğru gelen bilgiyi seç ve soruya göre değiştir. “Dün ne yaptın?” sorusunu gelecekteki planınla cevaplamak, cümlen gramer olarak düzgün olsa bile iletişimi çözmez.
Notu kapatmadan hatırlamayı test edemezsin
Bir cümleyi okuyarak tekrar etmek, söyleyişini denemeni sağlar. Kendi cevabını üretmek için bir tur da metinsiz çalış. Aşağıdaki sırayı aynı küçük konu üzerinde uygula:
- Örnek cümleyi oku ve ne anlattığını kontrol et.
- Kendi hayatından bir ayrıntıyla değiştirerek sesli söyle.
- Notu kapat. İlgili soruya bir kez daha cevap ver.
- Kısa bir aradan sonra soruyu değiştirerek aynı ifadeyi kullan.
Bulamadığın yerde hemen bütün cümleye bakmak yerine tek bir başlangıç ipucu al. Örneğin “I prefer…” ifadesini gör, gerisini kendin tamamla. Ertesi gün hiçbir not açmadan yeniden dene.
Bu adımları düzenli bir sıraya koymak istersen 15 dakikalık speaking çalışma akışı, hatırlama ve sesli cevap için ayrı zamanlar içeriyor.
Aynı fikri başka kelimelerle söyle
Bilmediğin tek kelime konuşmayı durdurmasın. Bir eş anlamlı bulmak zorunda değilsin; kelimenin yaptığı işi veya durumu tarif et.
The meeting was postponed.
We’re going to have the meeting next week instead.
Bir alıştırma seç: “Teslim tarihi çok yakın” fikrini iki şekilde anlat. Örneğin “The deadline is tomorrow.” ve “We don’t have much time to finish this.” Bir cümle tarihi, diğeri durumun etkisini öne çıkarır.
Cümleleri yalnızken kurabiliyor fakat gerçek konuşmada kullanamıyorsan, sorun yalnızca kelimeleri birleştirmek olmayabilir. Konuşma anında takılmayı ayırt eden kısa kontrolü de dene.
Çalışmanın sonunda neyi kontrol etmelisin?
- Cümlen sorulan soruya cevap veriyor mu?
- Kim, ne yapıyor veya ne istiyor anlaşılabiliyor mu?
- Tek bir ilgili ayrıntı ekleyebiliyor musun?
- Notu kapattığında fikri biraz farklı sözlerle yeniden anlatabiliyor musun?
Eksik gramer bilgisini görmezden gelme. Sürekli aynı yerde takılıyorsan o yapıyı kısa bir örnekle incele ve hemen kendi cümlende dene. Hedef grameri bitirip bir gün konuşmaya başlamak değil; ihtiyaç duyduğun bilgiyi kullanarak sağlamlaştırmak.